(Μια ακόμα) Απάντηση στη Σώτη Τριανταφύλλου

Posted: Σεπτεμβρίου 29, 2011 by Γεωργία Βαλωμένου in ανοιχτός διάλογος για την παιδεία
Ετικέτες: , , , ,

Στις 28/09/2011 δημοσιεύτηκε στο έντυπο Athens Voice ένα κείμενο της Σώτης Τριανταφύλλου με τίτλο «Σχολική χρονιά – Ο χαμένος ορίζοντας». Το κείμενο αυτό είναι σωστό σε πολλά σημεία του αλλά στο πολιτικό του «δια ταύτα» είναι βαθειά συντηρητικό και φιλοκυβερνητικό. Ο συνδυασμός αυτός το καθιστά επικίνδυνα αποπροσανατολιστικό και γι αυτό αισθάνθηκα ως καθήκον μου να το απαντήσω δημόσια. Λέει λοιπόν η κα Τριανταφύλλου:

Όσοι από τους συνομηλίκους μου έχουν γίνει γονείς παραπονιούνται ότι τα παιδιά τους –που φοιτούν στο λύκειο και στο πανεπιστήμιο– «πιέζονται» πολύ. Όταν διαφωνώ μου λένε: «Δεν έχεις παιδιά, δεν ξέρεις…»

Καλά σας λένε οι φίλοι σας να τους ακούτε τους φίλους. Τα παιδιά σήμερα πιέζονται πολύ. Όχι όλα βέβαια, τα καλύτερα παιδιά πιέζονται, αυτά που έχουν στόχους και όνειρα και δεν έχουν παραδοθεί – ακόμα- στον μηδενισμό. Ήδη από την αρχή του κειμένου σας παραδέχεστε πως μιλάτε για κάτι που δεν ξέρετε, πρακτική την οποία στη συνέχεια κατηγορείτε.

Το λύκειο είχε υποτιμηθεί από τότε που ήμουν κι εγώ μαθήτρια: στη δευτέρα και στην τρίτη λυκείου διαβάζαμε περισσότερο για το φροντιστήριο (για τις εισαγωγικές εξετάσεις στο πανεπιστήμιο) παρά για το σχολείο. Εδώ και πάνω από τριάντα χρόνια, το απολυτήριο του λυκείου είναι ένα παλιόχαρτο· μπορεί να το αποκτήσει ακόμα κι ένας ημιαναλφάβητος – ο οποίος, στη συνέχεια, μπορεί να μπει στο πανεπιστήμιο (εφόσον οι βάσεις είναι χαμηλές) και να γίνει καταληψίας και αιώνιος φοιτητής

Γεγονός, αλλά όχι τυχαίο. Σύμπτωμα ενός πάσχοντος εκπαιδευτικού συστήματος το οποίο καλλιεργήθηκε από μια σειρά κυβερνήσεων, υπηρετήθηκε χωρίς έντονες  αντιρρήσεις από γενιές εκπαιδευτικών, ενώ και οι γονείς έχουν μικρότερο μερίδιο ευθύνης. Το πάσχων εκπαιδευτικό σύστημα είναι ένα επιχείρημα που χρησιμοποιεί και το υπουργείο για να προπαγανδίσει το «αναμορφωτικό» του έργο, το κρατάμε αυτό. Οσο για το «καταληψίας και αιώνιος φοιτητής» καλό είναι να πούμε ότι αυτές οι δύο ιδιότητες δεν ταυτίζονται. Πολλοί αιώνιοι φοιτητές είναι εργαζόμενοι και καθόλου καταληψίες ενώ πολλοί καταληψίες είναι καλοί έως άριστοι φοιτητές. Αυτή βεβαίως είναι η δική μου εκτίμηση. Ο λόγος μου ενάντια στο λόγο σας.

Αντί να δίνουμε βάρος και σπουδαιότητα στο σχολείο, αντί να είναι «δύσκολες» οι εξετάσεις για το απολυτήριο (όπως συμβαίνει στις περισσότερες χώρες), στην Ελλάδα οι μαθητές ενθαρρύνονται να παραμελούν το σχολείο ώστε να μπουν στο πανεπιστήμιο.

Δε θα μπορούσα να συμφωνώ περισσότερο, πραγματικά. Αυτό που εντέχνως παραλείπει να πει η συγγραφέας είναι από ποιους ενθαρρύνονται. Παραπέμπω στον προηγούμενο επιμερισμό ευθυνών.

Εξάλλου, χάνονται πολλές σχολικές ώρες λόγω αποχών: στην Ελλάδα οι πολίτες φαίνεται να αποκτούν πολιτικά δικαιώματα πολύ νωρίτερα από την ηλικία της ψήφου – παιδιά δεκατεσσάρων ετών διαδηλώνουν για ζητήματα που, όπως είναι φυσικό, δεν γνωρίζουν.

Αφού λοιπόν μια χαρά συμφωνήσαμε ότι το εκπαιδευτικό σύστημα πάσχει, γιατί μου το χαλάτε τώρα; Κατ’ αρχάς να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους: δεν χάνονται πολλές ώρες λόγω αποχών και καταλήψεων, χάνονται κάποιες ώρες αλλά δεν είναι αυτό το πρόβλημα. Τα παιδιά δεν είναι ηλίθια όπως ίσως βολεύει κάποιους να πιστεύουν, την παθολογία του σχολείου την βιώνουν καθημερινά, απέχουν και αντιδρούν δηλώνοντας την απαξίωσή τους προς ένα σύστημα που όλοι συμφωνούμε πως είναι σάπιο. Δεν το επικροτώ, το κατακρίνω και το αντιμάχομαι αλλά παράλληλα το κατανοώ.

Πράγματι, υπάρχουν παιδιά που «πιέζονται», προσπαθώντας να τα βγάλουν πέρα με το σχολείο, το φροντιστήριο, τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα φουφουτικά, τα μαθήματα του βιολιού και του βιολοντσέλου.

Πράγματι και να μην το γελάτε αφ υψηλού. Πιέζονται γιατί έχουν μάθει από μικρά ότι στο νεοφιλελεύθερο οικονομικό μοντέλο, του οποίου φαίνεται να υπεραμύνεστε, ο ανταγωνισμός είναι σκληρός και πρέπει να μαζεύουν προσόντα αν θέλουν να γίνουν κάποιοι. Ξαναλέω, αυτοί που πιέζονται είναι «ο ανθός της ελληνικής νεολαίας» και όχι οι ημιαμόρφωτοι στους οποίους αναφερθήκατε πριν.

Κυρίως πιέζονται τα παιδιά με αγχωμένους γονείς και τα άλλα των οποίων οι γονείς πιστεύουν ότι ο κόσμος είναι ένα παλιό λάθος κι ότι πρέπει να γκρεμιστεί. Η πίεση προέρχεται από αυτό το διαδεδομένο είδος γονέων το οποίο συμμετέχει σε καταλήψεις σχολείων και κοινωνικές εκδηλώσεις όχλου καταργώντας κάθε κοινωνικό όριο και ρόλο. Τα παιδιά καταλήγουν θύματα ενός κοινωνικού πεσιμισμού: δέχονται σφυροκόπημα υπερβολικών προσδοκιών και σκοτεινών προφητειών περί μαζικής ανεργίας, πείνας, δικτατορίας και συντέλειας του κόσμου.

Ναι, καταλαβαίνω σε ποιους αναφέρεστε. Αναφέρεστε στους φίλους σας τους διανοούμενους της αριστεράς τους χωρίς ταξική συνείδηση. Αυτούς που είναι σαν εσάς αλλά κολλημένοι σε κάτι «παλιές»  ιδέες. Αυτούς τους «σχεδόν γενιά του πολυτεχνείου» Τσαντίζομαι όμως γιατί αυτή η φράση παίρνει μπάλα τον εργαζόμενο που βλέπει τη ζωή του και ότι ονειρεύτηκε για τα παιδιά του να καταρρέει σαν πύργος από τραπουλόχαρτα για ένα χρέος που δεν είναι δικό του. Τον μόλις άνεργο γονιό που δεν ξέρει πώς να πει στο παιδί του ότι πρέπει να κόψει  «τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα φουφουτικά, τα μαθήματα του βιολιού και του βιολοντσέλου». Κανετε πως δεν τον βλέπετε αυτόν; Δε μενει στη γειτονιά σας; Δεν συχνάζετε στα ίδια στέκια; Τον αγνοείτε επιδεικτικά;

Μια φίλη μου στενοχωριέται επειδή ο γιος της ξυπνάει στις έξι το πρωί για να πάει στο γραφείο· φοβάται, λέει, μήπως πάθει υπερκόπωση. Τη διαβεβαιώνω ότι εγώ ξυπνάω από τις έξι για να εργαστώ επί τριάντα έξι χρόνια ακριβώς –κι ότι δεν έπαθα ποτέ υπερκόπωση· αντιθέτως, αισθάνομαι περίφημα και χαίρομαι που δεν είμαι άνεργη. Γιος μιας άλλης φίλης, που σπουδάζει κάτι φιλοσοφικοκοινωνιολογικοκαλλιτεχνικό, φοβάται μαζί με τη μαμά του και τον μπαμπά του ότι δεν θα βρει δουλειά μετά το πτυχίο. Μα, για να έχουμε την απαίτηση να βρούμε δουλειά –αν δηλαδή αυτός είναι ο στόχος μας μπαίνοντας στο πανεπιστήμιο– πρέπει να κάνουμε την προσφυή επιλογή. Θέλω να πω, αν επί πέντε χρόνια συζητάμε περί στρουκτουραλισμού, κι αν τελικά δεν γίνουμε κορυφαίοι θεωρητικοί του πράγματος, η εξεύρεση εργασίας ίσως αποδειχθεί δύσκολη. Η εκπαίδευση είναι αυτοσκοπός – αλλά για όποιον θέλει και υποχρεώνεται να βρει δουλειά το συντομότερο, είναι απαραίτητες συγκεκριμένες επιλογές: στο παρελθόν, ήταν τιμή για τους ανθρώπους να ξέρουν μια «τέχνη»· αυτό τους προστάτευε από την ανεργία. Σήμερα δεν κάνουμε τίποτα με τα χέρια μας, είμαστε «άχρηστοι»: ειδικά οι γυναίκες, παρά τον παραδοσιακό ηρωισμό τους (μητρότητα, εργασία, νοικοκυριό) έχουν την τάση –ακόμα– να επιλέγουν γνωστικούς τομείς υπερβολικά θεωρητικούς και χωρίς εργασιακό αντίκρισμα.

Συμφωνούμε εδώ, απλώς για τα πρακτικά να τονίσω ότι τέτοιες σπουδές κάνατε, ότι είστε μια γυναίκα χωρίς  τον «παραδοσιακό ηρωισμό» στον οποίο αναφέρεστε αρα μιλάτε για εσάς και τον κύκλο σας. Αγνοείτε και πάλι ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας που είναι κομμώτριες αισθητικοί μοδίστρες σε βιοτεχνίες και τέτοια. Έχουν κι αυτές παιδιά, και φτύνουν αίμα για να τα μεγαλώσουν.

Ένας άλλος φίλος μου, μπαμπάς τεσσάρων παιδιών, αναρωτιέται πώς να αντιδράσει επειδή ο 13χρονος γιος του θέλει να γίνει φούρναρης. Ας γίνει φούρναρης! Πρόκειται για ένα συμπαθητικό και χρήσιμο επάγγελμα… Οι μπαμπαδομαμάδες θα έπρεπε να ανησυχούν μόνο για την υγεία των παιδιών – σωματική και ψυχική· για το πώς να μη γίνουν εγκληματίες, πρεζάκια ή και τα δύο.

Σωστή. Λίγο αφ υψηλού και πάλι αλλά σωστή.

Σήμερα η οικογένεια και το σχολείο δεν πλαισιώνουν τα παιδιά όπως θα όφειλαν. Μια καινούργια σχολική χρονιά αρχίζει με ελλείψεις και προβλήματα: η οικογένεια και το σχολείο πρέπει να λειαίνουν τις δυσκολίες, όχι να τις μεγεθύνουν.

Πάμε τώρα: ελλείψεις και προβλήματα που οφείλονται που; Που δημιούργησε ποιος; Κάνουμε πως δεν καταλαβαίνουμε; Φοβόμαστε για τη δουλίτσα μας; Το πάσχων εκπαιδευτικό σύστημα που λέγαμε, με την καινούργια γιατρίνα που το ανέλαβε, ΠΕΘΑΙΝΕΙ. Δεν το χτύπησε θεομηνία, δέχεται επίθεση. Ήταν στραβό το κλίμα, τώρα το τρώει ο γάιδαρος. Κατανοητό;

Όταν ένα παιδί λέει «φοβάμαι», δεν του απαντάς «Κι εγώ τρέμω απ’ τον φόβο μου» – του απαντάς «Μη φοβάσαι, εγώ είμαι εδώ». Και φροντίζεις να είσαι συνεπής σ’ αυτό το «Εγώ είμαι εδώ».

Μάλιστα, έτσι πρέπει. Μόνο που δε φοβούνται απλώς οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς Δεν τρέμουν απλώς. Λιποθυμάνε από το φόβο. Το φόβο της επιβίωσης. Το φόβο της απόλυσης. Το φόβο που έντεχνα καλλιεργούν τα καθεστωτικά ΜΜΕ. Δεν είναι όλοι ήρωες, τι να κάνουμε τώρα; Συμφωνώ πως έχουμε φανεί «λίγοι» όλοι μας σ’ αυτές τις περιστάσεις που απαιτούν μια υπέρβαση. Αλλά μη μας μαστιγώνετε κι εσείς η διανοούμενη, κι από πάνω αφήνετε στο απυρόβλητο τις ρημάδες τις περιστάσεις κι αυτούς που ευθύνονται γι αυτές!!

Τα παιδιά –οι μαθητές αλλά και τα μεγαλύτερα, οι φοιτητές– έχουν ανάγκη από πλαίσιο κανόνων μέσα στο οποίο να μπορούν να μελετούν και παραλλήλως να μαθαίνουν πώς να ζουν δίπλα στους άλλους.

Μάλιστα.

Από το 1974, το σχολείο και τα ΑΕΙ δεν παρέχουν αυτό το πλαίσιο, ούτε αποτελούν τόπο εργασίας: απλώς αναβάλλουν την προσαρμογή στον αληθινό κόσμο δημιουργώντας την αυταπάτη ότι το «κράτος» και η «εξουσία» θα αναλάβουν σύντομα τον ρόλο της μαμάς και του μπαμπά μας.

Στο ‘74 το τοποθετείτε αυτό. Ενδιαφέρον… Πριν το ‘74 το βλέπατε πιο καλό το πράγμα. Χμμμ…

Μπαίνοντας σε μια αίθουσα του Παντείου αγανακτώ με τη βρομιά και ρωτώ τους φοιτητές: «Γιατί υπάρχουν σκουπίδια κάτω;» και σκύβω να μαζέψω ό,τι μπορώ. Με κοιτούν σαν να κάνω κάτι αλλόκοτο, ενώ ο «συνδικαλιστής» μου απαντάει με ύφος περισπούδαστο και βλοσυρό: «Έχουν περικοπεί τα κονδύλια!»

Μπράβο σας που σκύβετε και μαζεύετε τα σκουπίδια, αλλά, πώς να το πώ, ΕΧΟΥΝ ΠΕΡΙΚΟΠΕΙ ΤΑ ΚΟΝΔΥΛΙΑ, είναι αλήθεια, πείτε κάτι και γι αυτό!

Έχουν περικοπεί τα κονδύλια γι’ αυτό ρίχνετε στο δάπεδο πλαστικά ποτήρια και καλαμάκια; Ποιος θα τα μαζέψει; Η απάντηση είναι ότι, αφού στο σπίτι τα μαζεύει «η μαμά», στον δημόσιο χώρο θα τα μαζέψει «το κράτος»! Αν θέλαμε όμως να αποκτήσουμε αληθινή παιδεία, θα επιστρατεύαμε τους απλούς κανόνες: μάθε το μάθημά σου, φέρσου με ευπρέπεια, σεβάσου τους άλλους και τον χώρο σου. Για να επιστρατευτούν αυτοί οι κανόνες –τους οποίους επιζητούν και τα ίδια τα παιδιά παρότι συχνά αντιδρούν– πρέπει να γίνονται σεβαστοί από τους «μεγάλους»: αν πρυτάνεις περιφρονούν τις αποφάσεις του κοινοβουλίου, πώς περιμένουμε να λειτουργήσουν οι νόμοι και οι θεσμοί; Ποιος θα τους διδάξει στη σχολική τάξη και στο αμφιθέατρο;

Αν οι πολιτικοί που μας κυβερνούν περιφρονούν τους νόμους και το Σύνταγμα, εκεί εντοπίζεται το πρόβλημα της ανομίας στη χώρα! Αν η δικαιοσύνη σ’ αυτή τη χώρα λειτουργεί κατευθυνόμενα και επιλεκτικά, εκεί εντοπίζεται το πρόβλημα της ανομίας στη χώρα! Χρειάζεται να παραθέσω παραδείγματα;

Οι κανόνες είναι ανακουφιστικοί και τα παιδιά σπανίως τους παίρνουν προσωπικά όπως παίρνουν προσωπικά τον αυταρχισμό ή το χάος που επικρατεί, όχι σπάνια, στην οικογένειά τους. Το σχολείο και τα ΑΕΙ δεν είναι εξ ορισμού χώροι εξέγερσης: είναι εξ ορισμού χώροι μάθησης· για να εξεγερθούμε πρέπει πρώτα να μάθουμε αυτό εναντίον του οποίου ενδέχεται να εξεγερθούμε. Θυμάμαι, για παράδειγμα, πως όταν εργαζόμουν σε μια κινηματογραφική σχολή, αράδιαζα τα γεγονότα και περιέγραφα τα κινήματα της ιστορίας του κινηματογράφου –το γαλλικό νέο κύμα, λόγου χάρη, το οποίο βαριέμαι θανάσιμα– χωρίς να αναφέρω τι μου άρεσε και τι όχι. Δεν βρισκόμουν εκεί για να κατεδαφίσω τη νουβέλ βαγκ – βρισκόμουν για να ανοίξω ένα δρόμο γνώσεων και κρίσης. Αν κάποιος από τους σπουδαστές, μετά από έρευνα, κατέληγε ότι η νουβέλ βαγκ είναι υπερτιμημένη, τότε απλώς θα συμφωνούσαμε. Με την ίδια λογική, όταν διδάσκεις αμερικανική ιστορία, δεν λες στα παιδιά ότι ο Τζέφερσον ήταν δουλοκτήτης και παλιοχαρακτήρας· τους λες ότι ήταν ένας από τους ιδρυτές των Ηνωμένων Πολιτειών… Στη συνέχεια, ίσως ακολουθήσει αμφισβήτηση και εξισορρόπηση. Το σχολείο δίνει βασικές πληροφορίες και ανοίγει έναν ορίζοντα: δεν είναι λέσχη συζητήσεων. Η «συζήτηση» είναι η λύση για τον αμήχανο, ανασφαλή και αμαθή καθηγητή που δεν έχει αρκετή αυτοπεποίθηση για να κάνει μάθημα.

Η τόσο προωθημένη άποψή σας για την εκπαίδευση λοιπόν συνοψίζεται εδώ: μας λέτε ότι το σχολείο είναι παροχέας γνώσεων. Μα, ούτε οι οραματιστές του Φιλανδικού συστήματος δεν θα συμφωνούσαν μαζί σας. Δε θέλω να σας στενοχωρήσω αλλά αυτή την άποψη μόνο στο Ριζοσπάστη την έχω διαβάσει…

Όπως η «σύντηξη», η κατάργηση των ορίων, είναι η στάση του γονέα που προσκολλάται στα παιδιά του και στην εφηβική ηλικία. 

Εντάξει, σωστά, παραπέμπω όμως στην πρώτη παράγραφο, σ αυτο που σας λένε οι φίλοι σας.

Κρίμα, γιατί μου άρεσαν πολύ κάποια βιβλία σας…

Γ.Β.

Advertisements
Σχόλια
  1. Ο/Η nikos λέει:

    ΣΥΓΝΩΜΗ ΝΑ ΜΕ ΣΥΜΠΑΘΑΤΕ ΑΛΛΑ ΘΑ ΣΥΜΦΩΝΗΣΩ ΜΕ ΤΗ ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ ΠΟΥ ΛΕΕΙ ΤΟΝ ΞΥΝΟΝ ΛΟΓΟΝ.

  2. Ο/Η Γεωργία Βαλωμένου λέει:

    ελεύθερα να συμφωνήσετε με όποιον θέλετε αλλά θα με ενδιέφερε να μάθω περισσότερες λεπτομέρειες. Δηλαδή σε τι συμφωνείτε, τι ονομάζετε ξυνόν λόγον;

  3. Ο/Η Nantieznta λέει:

    «Ξυνός λογος»δεν ειναι ο κατευθυνόμενος απο τά «μηντια» Niko…που χρησιμοποιει αφθόνως χωρις συστολη η κ Τριανταφύλλου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s